कुन हो सबैभन्दा पुरानो भूकम्प ? नेपालमा गएका भूकम्पहरूको विवरण हेर्नुस्

काठमाडाैँ । नेपालमा गएका भूकम्पहरू मध्ये बाउ बाजेले सुनाउने गरेकाे विं सं १९९० सालकाे र तपाईँ हाम्रो पुस्ताले भोगेको विं सं २०७२ साल बैशाख १२ गतेको बिनासकारी गोरखा भूकम्पको बारेमा निकै चर्चा हुने गरेको छ । तर नेपालमा यस बाहेक पनि अन्य थुप्रै पटक बिनासकारी भूकम्प गएकाे बिभिन्न ऐतिहासिक तथ्यहरूले देखाएका छन् ।

नेपालका प्राचीन टिपोट र अभिलेखहरूको अध्ययनले नेपालमा गएका भूकम्पहरुमध्ये ऐतिहासिक तथ्य भेटिएको सबैभन्दा पुरानो भूकम्प भनेको वि.सं. १२८० मा गएको भूकम्प  हो । यो त्यस वर्षको पौष शुक्ल प्रतिपदाका दिन गएको भनिएको छ ।बीबीसीको रिपोर्ट अनुसार उक्त अध्ययन गर्दा गोपालराजवंशावली, मण्डलवंशावली, भाषावंशावली, नेपालिकभूपवंशावलीसहित पुराना हस्तलिखित पात्राहरूमा उल्लेख गरिएका विवरणहरू भेला पारेर नेपालका भूकम्पहरुका बारे तथ्यहरू खोजिएको हो । त्यस क्रममा एकै साल पनि धेरैवटा भूकम्पहरू गएको तथ्य भेटिन्छ । चाँडचाँडै दोहोरिएका भूकम्प हरू अहिले भन्ने गरिएको पराकम्प पनि हुनसक्ने रिपोर्टमा उल्लेख छ ।

गोपालराजवंशावली अनुसार वि.सं. १३१२ को भूकम्पमा त्यसबेलाका राजा अभय मल्लको मृत्यु भएको उल्लेख छ । त्यस भूकम्पले देवल र घरहरू धेरै भत्किएको र तीन भागको एक भाग प्रजाहरूको मृत्यु भएको भन्ने विवरण छ । त्यसबेला चार महिनासम्म जमिन हल्लिरहेको वंशावलीमा उल्लेख भएकोले उसबेला पनि अहिले जस्तै पराकम्पहरू आएका रहेछन् भन्ने बुझिन्छ ।

वि.सं. १४०१ मा गएको भूकम्पलाई चाहिँ ठूलो भूकम्प भनेर गोपालराजवंशावलीमा लेखिएको छ । त्यो भूकम्प दशैँको फूलपातीका दिन गएको रहेछ । त्यसको भोलिपल्ट महाष्टमीका दिन राजा अरि मल्लको मृत्यु भएको ऐतिहासिक विवरण भेटिएको छ ।

वि.सं. १२८० देखि वि.सं. १९९० सम्ममा ४८ वटा भूकम्पहरू गएका विवरणहरू तथ्यसहित भेटिएका छन् । त्यस यता २०४५ सालमा मझौला खालको र २०७२ सालमा ठूलो भूकम्प गएका हुन् । झन्डै आठ सय वर्ष (७९५ वर्ष)को नेपालको इतिहासमा २०४५ सालको भूकम्पलाई पनि सामेल गर्दा कुल ५० वटा ठूला भूकम्प गएको देखिन्छ। कतिपय ऐतिहासिक विवरणहरूमा ती भूकम्पहरूले ठूलो क्षति पुर्‍याएको उल्लेख छ ।

नेपालमा गएका भूकम्पहरूको विवरण

वर्ष (वि.सं.मा) महिना वा पक्ष गते वा तिथि
१२८० पौषशुक्ल प्रतिपदा
१३१२ आषाढशुक्ल द्वितीया
१३३५ माघशुक्ल प्रतिपदाभन्दा अघि
१४०१ आश्विनशुक्ल सप्तमी
१४६७ अधिक भाद्रशुक्ल द्वादशी
१५६४ आषाढशुक्ल तृतीयाभन्दा अघि
१६२७ श्रावणशुक्ल पञ्चमी
१७३८ ज्येष्ठशुक्ल सप्तमी
१७७१ अधिक आषाढकृष्ण द्वितीया
१८२४ आषाढ १७ गते
१८२४ भाद्र ५ गते
१८४७ माघ १७ गते
१८५५ वैशाख ३ गते
१८५५ वैशाख ३० गते
१८५५ ज्येष्ठ ८ गते
१८५५ ज्येष्ठ १० गते
१८५५ माघ १७ गते
१८६५ ज्येष्ठ २४ गते
१८६८ फाल्गुन ३ गते
१८६९ माघ १६ गते
१८७७ अधिक ज्येष्ठशुक्ल पञ्चमी
१८७८ चैत्र २३ गते
१८७९ आश्विन ४ गते
१८८० कार्तिककृष्ण द्वादशी
१८८२ कार्तिक २५ गते
१८८३ कार्तिक १४ गते
१८८३ कार्तिक १५ गते
१८८३ कार्तिक १६ गते
१८८३ माघ ८ गते
१८८७ कार्तिक ७ गते
१८९० अधिक भाद्रशुक्ल द्वादशी
१८९१ आषाढ २९ गते
१८९१ भाद्र ३० गते
१८९१ आश्विन १२ गते
१८९१ आश्विन १५ गते
१८९६ चैत्र २६ गते
१८९७ भाद्र ५ गते
१८९८ आषाढ ३२ गते
१८९९ ज्येष्ठ १० गते
१९०० माघ १५ गते
१९१४ ज्येष्ठ २७ गते
१९२३ ज्येष्ठ ११ गते
१९३८ ज्येष्ठकृष्ण चतुर्दशी
१९३८ ज्येष्ठशुक्ल पञ्चमी
१९३९ ज्येष्ठकृष्ण चतुर्दशी
१९४२ ज्येष्ठ शुक्ल त्रयोदशी
१९४२ आषाढकृष्ण प्रतिपदा
१९९० माघ २ गते
२०४५ भाद्र ५ गते
२०७२ वैशाख १२ गते

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *