अबको निर्विकल्प बाटो

ज्यो.पं.डा. रूद्र नाथ अधिकारी
राष्ट्र केवल भूगोलको नाम होइन। राष्ट्र भनेको इतिहास, सभ्यता, संस्कृति, परम्परा, धर्म, भाषा, सामाजिक संरचना र साझा राष्ट्रिय चेतनाको समष्टि हो। त्यसैले कुनै पनि राष्ट्रको भविष्य निर्धारण गर्दा त्यसको भूगोल, इतिहास, सांस्कृतिक बनोट, सामाजिक संरचना र छिमेकी परिवेशलाई गहिरोसँग बुझ्न आवश्यक हुन्छ। भूगोल बदल्न सकिँदैन, छिमेकी बदल्न सकिँदैन, तर राष्ट्रको दिशा विवेकपूर्ण नेतृत्व, बलियो संस्था र राष्ट्रिय एकताले बदल्न सक्छ।

जब धर्म, जाति, भाषा वा क्षेत्रीय पहिचानलाई राष्ट्रिय एकताको आधार बनाउनुको सट्टा राजनीतिक स्वार्थको माध्यम बनाइन्छ, तब समाजमा अविश्वास, विभाजन र अस्थिरताको बीउ रोपिन्छ। विविधतायुक्त समाजमा सबै नागरिकको सम्मान, समान अधिकार र सहअस्तित्व लोकतन्त्रको आधार हो। साथै, कुनै पनि समुदायको धार्मिक वा सांस्कृतिक संवेदनशीलतालाई अनावश्यक रूपमा उत्तेजित गर्ने वा समाजलाई ध्रुवीकरण गर्ने प्रवृत्तिले राष्ट्रलाई कमजोर बनाउँछ।

आज देखिएका सामाजिक तथा राजनीतिक घटनाहरूलाई सतहबाट मात्र हेरेर पुग्दैन। ती किन भइरहेका छन्, तिनका प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष कारण के हुन्, कुन स्वार्थ, कुन विचार, कुन शक्ति वा कुन प्रभावले समाजलाई विभाजित गरिरहेको छ भन्ने विषयमा गम्भीर अध्ययन र आत्मसमीक्षा आवश्यक छ। निष्कर्ष सदैव तथ्य, प्रमाण र जिम्मेवार विश्लेषणमा आधारित हुनुपर्छ।

राष्ट्रिय सुरक्षा निकाय, गुप्तचर संयन्त्र र राज्यका जिम्मेवार संस्थाहरूले देशभित्र विकसित भइरहेका परिस्थितिलाई समयमै बुझ्न, विश्लेषण गर्न र आवश्यक कदम चाल्न सक्षम हुनुपर्छ। राष्ट्रिय सुरक्षा केवल सीमाको सुरक्षा मात्र होइन; सामाजिक सद्भाव, संस्थागत स्थिरता, नागरिकको विश्वास र राष्ट्रिय एकताको संरक्षण पनि त्यत्तिकै महत्वपूर्ण विषय हुन्।

विगतका दशकहरूमा नेपालले राजनीतिक परिवर्तन, आन्दोलन र द्वन्द्वका अनेक चरण पार गरेको छ। ती परिवर्तनहरूले केही अवसर सिर्जना गरे पनि लामो अस्थिरताले आर्थिक, सामाजिक, शैक्षिक र विकासका धेरै क्षेत्रलाई पछि धकेलेको अनुभूति धेरै नागरिकले गरेका छन्। अब पनि यदि विभाजन, प्रतिशोध र अस्थिरताको राजनीति दोहोरिरह्यो भने त्यसको मूल्य भावी पुस्ताले चुकाउनुपर्नेछ।

मेरो दृष्टिमा अब नेपाललाई दलीय प्रतिस्पर्धाभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय एकताको साझा आधार खोज्ने समय आएको छ। नेपालको ऐतिहासिक निरन्तरता, सांस्कृतिक पहिचान, राष्ट्रिय एकता र दीर्घकालीन स्थायित्वलाई सुदृढ बनाउन संवैधानिक राजसंस्थाको पुनर्स्थापना गम्भीर रूपमा विचार गरिनुपर्ने विषय बनेको छ। त्यसैगरी, नेपालको मौलिक सभ्यता, वैदिक–सनातन परम्परा र बहुसंख्यक नागरिकको सांस्कृतिक आस्थालाई सम्मान गर्दै नेपाललाई पुनः वैदिक सनातन हिन्दू राष्ट्रका रूपमा स्थापित गर्ने विषयमा राष्ट्रिय बहस र संवैधानिक प्रक्रिया अघि बढाइनुपर्छ भन्ने मेरो धारणा छ।

 

नेपालको मौलिक सभ्यता, वैदिक–सनातन परम्परा र बहुसंख्यक नागरिकको सांस्कृतिक आस्थालाई सम्मान गर्दै नेपाललाई पुनः वैदिक सनातन हिन्दू राष्ट्रका रूपमा स्थापित गर्ने विषयमा राष्ट्रिय बहस र संवैधानिक प्रक्रिया अघि बढाइनुपर्छ

यसको अर्थ कुनै पनि धर्म, सम्प्रदाय वा समुदायको अधिकारलाई सीमित गर्नु होइन। बरु सबै धर्म, सम्प्रदाय र समुदायको अस्तित्व, सहअस्तित्व, धार्मिक स्वतन्त्रता र संवैधानिक अधिकारको पूर्ण सम्मान गर्दै नेपालको मौलिक पहिचानलाई संस्थागत गर्ने प्रयास हुनुपर्छ भन्ने मेरो विश्वास हो।

मेरो विचारमा यी विषयमा अनावश्यक विलम्ब हुँदै जाँदा राष्ट्रिय एकता, सामाजिक सद्भाव, संस्थाप्रतिको विश्वास र राज्यको दीर्घकालीन स्थायित्वमा थप चुनौती आउन सक्छ। त्यसैले राष्ट्रिय सहमति, संवैधानिक प्रक्रिया र लोकतान्त्रिक विधिबाट समयमै आवश्यक निर्णय लिनु आजको आवश्यकता हो भन्ने मेरो ठम्याइ छ।

यो मेरो व्यक्तिगत वैचारिक दृष्टिकोण हो। लोकतान्त्रिक समाजमा फरक मतको सम्मान गर्दै, नेपालको भविष्यबारे खुला, शान्तिपूर्ण र जिम्मेवार बहस हुनु नै सबैभन्दा ठूलो राष्ट्रिय दायित्व हो।

तपाईंको विचारमा नेपालको दीर्घकालीन स्थायित्व, राष्ट्रिय एकता र समृद्धिका लागि अबको निर्विकल्प बाटो के हो? आफ्नो विचार सम्मानजनक ढंगले अवश्य राख्नुहोस्।