विज्ञापनमुखी बन्दा पत्रपत्रिका पढ्न छोड्दै जनता, बैलेमा सुध्रिने कि पुराना दलजसरी फ्यालिने ?

रुषा थापा
आम सर्वसाधारणले पत्रपत्रिका किन किन्छन् ? पक्कै पनि समाचार थाहा पाउन हो । देश वा विदेशमा भएका घटना, दुर्घटना, लुकेका जानकारी थाहा पाउन पत्रपत्रिका किनिन्छ । तर, पछिल्लो समय राष्ट्रिय दैनिक, साप्ताहिक, मासिक पत्रपत्रिकामा सूचना वा समाचार कम र विज्ञापन वा बैंकका लिलामी सूचना बढी हुन्छन् ।

बिहानै उठेर पसलसम्म पुगेर नागरिकले विज्ञापन वा लिलामी सूचना हेर्न शुल्क तिरी पत्रपत्रिका किनेका हुन् र ? आम सञ्चारमाध्यम जनताप्रति उत्तरदायी र जवाफदेही भएनन् । पत्रकारहरु अल्छी हुँदै गएका छन् भने मिडिया नाफामुखीमा बढी केन्द्रित देखिन्छन् । पत्रकारिता केबल पेशा होइन, यो राज्यको चौथों अंग हो ।

समाजको पहरेदार हो । समाजमा के भइरहेको छ ? राज्यका निकायमा भइरहेका भ्रष्टाचार वा अनियमितता बाहिर ल्याउने काम सञ्चारमाध्यमको हो । गरिब, दुःखी, अन्याय, अत्याचार, शोषणमा परेका नागरिकको आवाज बन्नु पत्रकारिता हो । पत्रकारको धर्म नै सूचना संकलन गर्नु हो । जनता र राज्यको खबरदारी गर्नु हो ।

विडम्बना, अहिलेका पत्रकारहरु न समाजप्रति जिम्मेवार छन् न जनताप्रति । समाचार नखोज्ने, कपीपेष्ट गर्ने, जतिसुकै ठूलो गल्ती गरेपनि विज्ञापन दिएपछि चुप लाग्ने, दलको पछि लाग्ने, आफुलाई मर्ने नपर्ने व्यक्ति वा संघको खेदो खन्ने काम पत्रकारहरुबाट भइरहेको छ । जसले पत्रकारितालाई हेर्ने दृष्टिकोण निकै नकारात्मक बनिरहेको छ ।

पत्रकारले सत्यलाई सत्य र गलतलाई गलत भनी लेख्नुपर्छ, बोल्नुपर्छ । दुर्भाग्य, यहाँ त पत्रकार नै दलको झोले बनेका छन् । स्वार्थी व्यक्तिको पछि लागेका छन् । जनताका समस्या, पीडालाई अनदेखा गर्छन् । विज्ञापन दिने कर्मचारीको गुनगान गाउने । अनि पत्रकार नै स्वार्थमा बिकेपछि दल र कर्मचारीहरुले किन भ्रष्टाचार नगर्नु ?

राज्यका निकायमा भ्रष्टाचार, अनियमितता र बेथितिको अन्त्य गरिनुछ भने शुरुमा पत्रकारहरुकै शुद्धिकरण आवश्यक छ । किनकि अहिले पत्रकारिता केबल अरुलाई थर्काएर कमाउने भाडो बन्यो । एउटा प्रेस कार्डको आडमा अरुलाई डर, धम्की देखाएर करोडौं असुल्ने बढ्दो छ । जसले पत्रकारिता पेशा बद्नाम बनिरहेको छ ।

पहिले पत्रकारलाई जोकोही सम्मानको दृष्टिले हेर्थे । पत्रकारसँग एकदमै राम्रो व्यवहार गरिन्थ्यो । त्यतिबेला जनता पत्रकार आफूहरुको आवाज भएको बताउन्ँथे । तर, अहिले पत्रकार भन्नेबित्तिर्क सर्वसाधारणमा घृणा उत्पन्न हुन्छ । उनीहरु भन्छन्, ‘अरुलाई थर्काएर कमाउने पेशा ।’ यतिमात्र होइन, पत्रकारको कामै नहुने जनताको बुझाइ छ । हुन पनि हो हो पत्रपत्रिकामा समाचार आउँदैन, अनलाइनमा सबै कपिपेष्ट । केही दशकअघिसम्म पत्रिका पढ्न मानिसको लाम लाग्थ्यो ।

पत्रिका किन्नेको हानाथाप हुन्थ्यो । अहिले सित्तैमा दिएपनि पत्रिका नकिन्ने अवस्था छ । जनता भन्छन्, ‘न्यूज भए पो पत्रिका किन्नु । बेकारमै किन पैसामात्र खर्च गर्नु ।’ प्रकाशित समाचार पनि एकलौटी हुन्छन् । कसैको गुनगान गाइएको हुन्छ त कसैलाई मारी गालीगलौज । न्यूजबाटै थाहा हुन्छ कि कुन पत्रिका कोद्धारा सञ्चालित छ ?

तर, जनताका गुनासो आम सञ्चारमाध्यमले सम्बोधन गरेको पाइँदैन । अहिले पनि पत्रपत्रिका हेर्ने हो भने चार पानामा दुई पाना बढी त विज्ञापन वा बैंक, वित्तिय संस्थाको धितो लिलामी सूचनै हुन्छ । बाँकी पानामा प्रकाशित समाचार पनि दलका बारेमा हुन्छन् । कुन दलले के गर्यो ? कुन नेताले के भन्यो ? मात्र समाचार हुन्छन् ।

अनलाइन सञ्चारमाध्यमको हालत पनि उस्तै छ । प्रायजसो अनलाइनमा एउटै समाचार प्रकाशित भएको हुन्छ । त्यो पनि दलकै । जनतासँग जोडिएका समाचार कम देखिन्छन्, अनलाइन मिडियामा पनि । पत्रकार त्यो व्यक्ति हो, जो सूचनाको धनी हुन्छ । जनता र राज्य दुवैलाई थाहा नभएको कुरा पत्रकारलाई थाहा हुनुपर्छ ।

तर, अहिले त जनता र राज्यलाई थाहा भएको कुराबाट पत्रकार चाँहि अन्जान देखिन्छ । देशका धेरै ग्रामीण भेगमा अहिले पनि सडक छैन, बत्ती छैन, पुल छैन, विद्यालय छैन, अस्पताल छैन । सामाजिक कुरीति अझै कायमै छ । अपराध झनै मौलाउँदो छ । धनीले गरिबलाई शोषण गर्ने क्रम बढ्दो छ । राज्यका निकायमा बेथितिको चाङ छन् । खाना नपाएर जनता मरिरहेका छन् ।

बैंक, वित्तिय संस्थाको मनलाग्दी ब्याजका कारण ऋण तिर्न नसकेर आत्महत्या गर्ने बढिरहेका छन् । देशको भूभाग छिमेकद्धारा कब्जा गर्ने क्रम बढ्दो छ । तर, यी विषय पत्रिकाको हेडलाइन बन्दैनन् । हेर्डलाइन बन्छन् त केबल दलका गतिविधि । अहिले महँगीका कारण जनताको जीवन कष्टकर बन्दै गएको छ । भोकभोकै जनता मरिरहेका छन् ।

विडम्बना, जनता मरेको विषय मिडियाको प्राथमिकतामा पर्दैन, किन ? नेताहरुले यो–त्यो भने । यो बैंकले यस्तो गर्यो । यो संस्था यस्तो राम्रो । यो कर्मचारी यस्तोजस्ता समाचार मात्र पत्रिका वा अनलाइनमा देखिन्छन् । अनि जनताले के बुझ्ने ? जनता उल्लु हुन् र मिडिया बिकेको नबुझ्न ? जनता पहिलेभन्दा धेरै शिक्षित र सचेत भइसकेका छन् । के सही र के गलत ? जनता छुट्याउन सक्ने भइसके । त्यसैले, अब मिडियाहरु नसुध्रिने हो भने पलायन हुनुपर्ने खतरा आउन सक्छ । मिडिया तबसम्म सञ्चालनमा रहनसक्छन्, जबसम्म जनता साथमा छन् । जनताको विश्वास छ ।

तर, मिडिया आफैं जनताप्रति उत्तरदायी नहुने हो भने विलयको अवस्था आउन धेरै समय लाग्ने छैन । त्यसकारण, सम्पूर्ण आम सञ्चारमाध्यमले आफ्नो कमीकमजोरी स्वीकार्दै सुधारका कार्य अघि बढाउने बेला आइसकेको छ । नभए पुराना राजनीतिक दललाई जनताले हराएझैं पुराना मिडियाको अस्तित्व सिद्धाउन पनि जनताले समय लगाउने छैनन् ।

अहिल्यै पत्रपत्रिका संकटमा परिसके । जनताले पत्रिका किन्न छोडिरहेका छन् भने अनलाइन पनि खासै हेर्दैनन् । जनताले किन पत्रिका किन्न वा पढ्न छोडे त ? सञ्चारमाध्यमले अध्ययन गरेर सुधारको काम गर्नुपर्ने हो । तर, यहाँ त जनताले पत्रिका पढेपनि, नपढेपनि सञ्चारमाध्यमलाई केही फरक परेको देखिँदैन ।

उनीहरुलाई मतलब छ त केबल विज्ञापनसँग । आफ्नो आम्दानीसँग । सञ्चारमाध्यमहरुले बिर्सिए कि जनताको विश्वासबिना कोही टिक्न सक्दैनन् । यो कुरा बुझ्न अझै ढिलाई गर्ने हो भने ठूलो संकट व्यहोर्नुपर्ला है ।